Innlegg

Viser innlegg fra mars, 2019

Amundsen-apropos

Bilde
Her er eit lite PS til Amundsen-filmen. I mangel av andre kjelder brukte både lokale aviser og osloaviser nemleg bestefar min, den synske Karl Tandstad i Sykkylven som kjelde for sine oppslag om Amundsen og hans lagnad:


«Ut gjennom mellomkrigstida voks dei daglege brevbunkane og det kom stadig nye bod frå naboar med telefon. Ein viktig grunn var at avisene hadde teke til å intervjue dei  når menneske var sakna.
I 1925 vart Karl avisenes yndling då han rapporterte frå polflyginga til Roald Amundsen. Amundsen skulle flyge over Nordpolen, men kom ikkje tilbake som planlagt. Den synske kunne fortelje at han måtte naudlande i ei råk. Han kunne fortelje at han såg korleis isen kom brytande mot flybåten då dei landa og at mannskapet streva og arbeidde med å trakke snø og lage startplass. Han såg også at ein av polfarane fall i sjøen og berre med naud og neppe vart berga opp på isen igjen. Då Amundsen og hans menn kom seg heilskinna tilbake og kunne fortelje, viste det seg at avisintervjua s…

Minneord Bjarne Myrstad

Journalist, forfattar og informasjonssjef Bjarne Myrstad er død, vel 70 år gammal. Det siste året tok sjukdommen stadig meir av kreftene hans. Han sovna inn i heimen sin i Oslo natt til måndag 7. januar med familien rundt seg.
Bjarne Myrstad vart fødd i Selje i 1948. Han gjekk lærarskulen i Volda og tok eksamen i 1971. Det var i redaksjonen av skuleavisa Peikestokken vi først møttest. Peikestokken var den gongen ei felles skuleavis for alle skulane i bygda. Avisa hadde ikkje tradisjon for å provosere. No skulle vi nytente 68-arar gjere reint bord: Harde åtak på USA sin krig i Vietnam, stoff om studentopprøret i Paris og stadige oppgjer med autoritetane sjokkerte lærarar og bygdefolk . Bjarne Myrstad var med på provokasjonane, men det han gjorde, hadde også eit praktisk siktemål. Han rakk å starte mållag ved Firda gymnas før han flytta til Oslo. Han byrja ved Kristeleg Gymnasium og skipa mållag også der under mottoet «gjer nynorsk til bynorsk». Han var nestleiar i NorskMålungdom. Frå …

Orrfugljakt og presteplage

Segner er forteljingar som har levd i munnleg tradisjon. Ei viktig kjelde til desse historiene er samlingane til ørskogbygdaren Peder Fylling. Historiene han skreiv ned gir eit bilde av korleis folk tenkteog trudde for nokre hundre år sidan. Og ikkje minst – vi får vite litt om kva slags historier dei let seg underhalde av.
I denne artikkelen skal vi innom nokre av historiene til Peder Fylling som er knytte til Sykkylven. Mange av segnene er i dag lite kjende, medan andre er attgjevne i bygdebøkene for Sykkylven og høyrer sykkylvshistoria til. Utdraga i denne artikkelen er meint som smakebitar og appetittvekkjarar for å skape interesse for ei oppgåve som det historiske miljøet på Sunnmøre bør ta på seg: Å gi ut Peder Fyllings bøker igjen, omsett til moderne norsk og tilpassa eit breitt publikum. Peder Fylling (1818 – 1890) var fødd på garden Fylling i Skodje, her han budde heile livet. Han var eldste son, men ofra odelsretten sin for å dyrke sine interesser, som var historiegransking, …

Kraftverket i Sykkylven 100 år

«Døkke e’ no vel ikkje så steintulne, kare, at døkke trur døkke kanj få Riksheimføssen inj gjønå en streng, sa ein gammal gubbe då vi heldt påå reise kraftstolpar gjennom grenda hans.
Slik mintest kraftverkveteranen Gustav Lefdal i eit intervju om pioneråra for Sykkylven kommunale kraftverk. Replikken finst i heftet som vart gitt ut til femtiårsjubileet til Sykkylven kommunale kraftverk i 1968. Gustav Lefdal var med frå starten og arbeidde i kraftverket gjennom 44 år. Han hadde også dramatiske minne: Ein gong fekk han høgspent i seg medan han arbeidde i ein stolpe på Grebstad. Han besvimte og vart hengande over jordleidningen oppe i stolpen. «Han Kaghol-Johan vart var meg og skjøna at noko var gale. Han gjekk til Aure og ringde til verket at dei måtte slå av krafta. Det var ikkje bil og telefon å trive til i kvart hus den gongen. Eg hang der til han kom att. Då han ropte på meg, kom eg til meg sjølv. Eg greidde å få meg ned; men eg hadde vore så hardt ute at egeg gjekk som i svime leng…

Tandstad skule 1890 – 2018 Glimt frå protokollane

Dette året vart Tandstad skule er lagt ned og elevane er overført til Jarnes skule. Nedleggingaskjedde trass i kraftig motstand frå innbyggjarane i krinsen. Tilsynsprotokollane er ei god kjelde til skulens indre liv gjennom tidene. Artikkelen er ein omarbeidd versjon av eit kåseri som vart framført då skulen feira hundre år i 1990.

Først eit historisk mysterium: Greidde nye Tandstad skule bukt med problemet med aking på gelenderet? Då den nye skulen stod ferdig, var det med nokre fantastiske gelender å ake på. Dei var bratte, fint avrunda med krappe svingar mellom etasjane. Det fanst naturlegvis gode grunnar til at ein ikkje skulle ake på gelenderet. Ein kunne ramle ned mellom trappene og slå seg forderva mot kjellargolvet. Viktigare: Det var ikkje lov. Tiltak vart etterlyst og 2. desember 1959 vart det under posten Ymse vedteke at det skulle setjast på knottar på gelenderet for å hindre aking. I følgje tilsynsprotokollen, fekk krinsformannen oppgåva. Truleg vart det aldri gjort. Und…